WIELKANOCNE PALMY

PDFDrukujEmail

Artykuły miesiąca - Nr 160 kwiecień 2017

Самые новые шаблоны Joomla на нашем сайте.
Красивые Шаблоны Joomla 2.5
Игровые шаблоны DLE
Самая быстрая Диета

W Niedzielę Palmową, czyli tydzień przed Wielkanocą, wszyscy wierni zdążają do kościoła z palemką w ręce. Dlatego też niedziela ta nazywana jest „Kwietną” lub „Wierzbną”. Współcześnie palmy wielkanocne częściej się kupuje, niż robi samemu. Ozdobne i kunsztownie wykonane służą do obchodów święta nie tylko ten jeden raz, ale i przez kilka kolejnych lat. Tak się dzieje dlatego, że obecnie są one wykonane z bardziej trwałych materiałów niż dawniej, druga przyczyna natomiast jest bardziej prozaiczna – w mieście trudno palemkę spalić, a nie można jej wyrzucić.

TRADYCYJNA PALMA WIELKANOCNA

W tradycji została przejęta nazwa palma, choć z tą rośliną niewiele ma u nas wspólnego. Polskie palmy od zawsze tworzone były z materiałów dostępnych w najbliższej okolicy. Podstawą były gałązki wierzby i leszczyny o rozwiniętych pąkach. Do nich dodawano gałęzie cisu, sosny, jałowca, a także winorośli. Całość przystrajano wstążkami.

Stałym elementem wielkanocnych palm były rośliny takie jak bukszpan, widłak i borówka, bo zachowywały zielony kolor liści. Przyjęło się jednak, by nie używać gałązek topoli. Tradycyjny skład był wyjaśniany na podstawie legendarnych opowieści. Wszystkie drzewa po śmierci Jezusa objawiały swój smutek – wierzba pochyliła z rozpaczy swe gałęzie, cis ogłosił, że będzie rósł tylko na cmentarzach, sosna zaczęła rosnąć w miejscach odludnych, a winorośli pociemniały owoce. Jedynie topola nie wyraziła żalu i za swój brak uczucia została ukarana wykluczeniem z wielkanocnych bukietów, a także drżeniem liści.

Etnografowie wyjaśniają, że przystrajanie gałązek wierzbowych ma swoje starosłowiańskie korzenie i łączy się z pradawnym świętem wiosny oraz z magicznymi zabiegami dotyczącymi ochrony domostw przed burzami i nawałnicami. Badacze wiążą je z pogańskim bożkiem Perunem. Gałązki wierzby i innych drzew ścinano w Środę Popielcową i wstawiano do wody, by się zazieleniły i puściły pąki.

SKĄD ZWYCZAJ?

Zwyczaj obchodzenia Niedzieli Palmowej i przynoszenia palm do kościoła ma swoje źródło w Ewangeliach, które mówią o wjeździe Chrystusa do Jerozolimy na pięć dni przed ukrzyżowaniem. Zaś św. Jan Ewangelista dodał zdanie: „Wielki tłum, który przybył na święto, usłyszawszy, że Jezus przybywa do Jerozolimy, wziął gałązki palmowe i wybiegł Mu naprzeciw. Wołali: «Hosanna. Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie» oraz: «Król izraelski!»” To dało asumpt do powstania obrzędu święcenia palm i procesji z nimi. Procesje najpierw wprowadzili chrześcijanie z Jerozolimy w IV w. Potem obrzęd rozpowszechnił się na Wschodzie, skąd dotarł do Europy – początkowo do Hiszpanii i Galii. Święcenie palm wprowadzono do liturgii Niedzieli Palmowej już w XI w. Wtedy też połączono zwyczaj święcenia palm z uroczystą procesją, która formuje się przed kościołem.

W następnych wiekach zaczęto odtwarzać w czasie Niedzieli Palmowej wjazd Chrystusa do Jerozolimy, a w rolę Jezusa wcielał się zawsze ktoś z możnych i godnych obywateli miasta czy wsi. Obrzęd ewaluował i stopniowo rezygnowano z żywych aktorów, zastępując ich drewnianymi figurami Chrystusa na osiołku. Dziś tak wyglądającą procesję możemy oglądać w Tokarni koło Myślenic, gdzie tamtejsi proboszczowie przywrócili dawny zwyczaj, który był kultywowany w Europie od XV do XVIII w., ale następnie uległ zapomnieniu.

Zwyczaj wykonywania i przynoszenia do kościoła palm, by je poświęcić, zakorzenił się na dobre w polskiej tradycji i trwa do dziś.

SYMBOLIKA PALMY

Dla chrześcijan palmy są zarówno znakiem triumfu – co jest widoczne w czasie wjazdu Jezusa do Jerozolimy – jak i zapowiedzią męki. To także symbol zmartwychwstania. W ikonografii święci przedstawiani są z liściem palmowym jako symbolem śmierci męczeńskiej. Palma (dwa liście palmowe, pomiędzy nimi krzyż, lub jeden liść oplatający krzyż) często pojawia się na nekrologach, jest ona bowiem również symbolem odkupienia i zapowiedzią raju po śmierci.

W tradycji ludowej oprócz znaczenia sakralnego objawia się znaczenie przedchrześcijańskie. Gałązki rozkwitających drzew oraz barwne akcenty palm mają podkreślić radość z faktu zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, a także z nadejścia wiosny. Są bowiem palmy symbolem odradzania się sił przyrody – corocznego kwitnienia, owocowania, dojrzewania.

Wiąże się z nimi wiele zwyczajów. Poświęconą palmę wielkanocną wsuwało się za święty obraz lub kładło nad drzwiami – miała ona strzec domu przed pożarem i powodzią, a jego mieszkańców oraz żywy inwentarz przed chorobami. Do ziarna przeznaczonego na siew dodawano zasuszoną palmę w nadziei na dobre zbiory. Na Pomorzu rybacy przywiązywali fragmenty poświęconej palmy do sieci, by zapewnić sobie obfity połów. Do niedawna przetrwał także zwyczaj zjadania pączków gałązki wierzbowej, czyli bazi – chronić miały przed bólami głowy i gardła.

PALMA PALMIE NIERÓWNA

Dawniej w każdym regionie Polski sposób wykonania i przyozdabiania palmy wielkanocnej był trochę inny i typowy właśnie dla danej części kraju. Dziś w zasadzie najbardziej znane są palmy kurpiowskie, góralskie i wileńskie.

Najbardziej widowiskowe palmy wielkanocne przygotowuje się na Kurpiach w miejscowościach Lipniki i Łyse. Sama ich wielkość imponuje – mogą mieć nawet 30 m wysokości. Pręt z leszczyny lub sosny oplata się leśną roślinnością, np. widłakiem i wrzosem, a potem przystraja mnóstwem wstążek i kwiatów z bibuły.

Z kolei palmy z regionów górskich robione są z gałązek wierzbowych, które przystraja się barwionym sitowiem, gałązkami jałowca lub brusznic (czerwonych borówek). Nie są one zbyt strojne i okazałe, choć czasami mogą mieć i półtora metra wysokości. Ich cechą charakterystyczną jest zwieńczenie na czubku w postaci kwiatów z papieru i wstążek.

Współcześnie najbardziej popularne są palemki „wileńskie”, zwane tak, ponieważ ich rodowód sięga Wileńszczyzny. Ozdabiane są zasuszonymi kwiatami i trawami misternie zaplecionymi wokół drewnianego kijka. Są niezwykle kolorowe, gdyż do ich wykonania używa się kwiatów ogrodowych, polnych i leśnych, zbieranych o odpowiednich porach roku, by zachować intensywność barw. Wierzchołek wyplatany jest z traw. Pojawiają się w nich kłosy zboża i owsa.

KTÓRA NAJŁADNIEJSZA?

Jeden z najbardziej znanych w Polsce konkursów na najpiękniejszą palmę wielkanocną odbywa się co roku w Lipnicy Murowanej koło Tarnowa. Zainicjowany został w 1958 r. przez poetę i wieloletniego sołtysa wsi Józefa Piotrowskiego. Zobaczyć tam można jedne z najwyższych palm wielkanocnych, ale robionych tylko z naturalnych, tradycyjnych materiałów i ozdabianych wielką ilością kwiatów. Palmy z Lipnicy podziwiają nie tylko mieszkańcy, jurorzy czy turyści. Często pojawiają się tam politycy z pierwszych stron gazet – był tam obecny prezydent Andrzej Duda z małżonką, ale i poprzedni prezydent Bronisław Komorowski, też z małżonką, a także Elżbieta Bieńkowska, Europejski Komisarz ds. Rynku Wewnętrznego i Usług.

Nie mogło także zabraknąć konkursu na najpiękniejszą palmę wielkanocną na Kurpiach – pierwsze zawody odbyły się we wsi Łyse w 1969 r. W konkursie startuje nawet po 250 osób, więc i procesja z palmami to prawdziwe widowisko. A jest na co popatrzeć, bo to prawdziwe dzieła sztuki – mistrzowsko skomponowane i ozdobione w lokalnym, kurpiowskim stylu. Często są to też jedne z największych palm. Ale mniej liczy się wysokość, a bardziej sposób zrobienia i kolor ozdobnych kwiatów z papieru.

W wielu polskich miastach odbywają się podobne konkursy. W Rabce-Zdroju w tamtejszym muzeum im. Władysława Orkana ocenia się palmy wielkanocne w kategoriach: tradycyjna, współczesna, najpiękniejsza. W Bukowinie Tatrzańskiej, by wziąć udział w dorocznym Przeglądzie Góralskich Palm Wielkanocnych, trzeba wykonać palmę kolorowo i z produktów dostępnych w regionie.

W Niedzielę Palmową każdy ma swoją palmę wielkanocną – kupioną lub zrobioną własnoręcznie. W Polsce nikogo nie dziwią ludzie spacerujący tego dnia z palmami w rękach, to całkiem naturalny widok. Ale już w brukselskim metrze dokładnie da się rozpoznać rodaków – tylko oni niosą wielkanocne palmy, którym przyglądają się osoby innych narodowości.

Ciekawostki

  • Poświęcone wielkanocne palmy spala się, a powstały z nich popiół wykorzystuje w Środę Popielcową do posypywanie głów wiernych.
  • „Palma bije, nie ja biję, za tydzień Wielki Dzień, za sześć dni Wielkanoc!” – do dziś uderzanie się palmami dla zdrowia, siły i dostatku kultywowane jest w centralnej i wschodniej Polsce.
  • Wierzba to drzewo, które wiosną najwcześniej się budzi do życia, a w symbolice Kościoła jest znakiem zmartwychwstania i nieśmiertelności duszy.
  • Palmy wielkanocne były zwyczajowo robione przez kobiety, a do kościoła niosła je sama pani domu – gospodyni.
  • Na palmach mierzących około 30 m może być kilka tysięcy papierowych kwiatów.
  • Palm wielkanocnych nie powinno się nikomu pożyczać, bo to może przynieść pecha.
  • Palma ma znaczenie symboliczne dla wielu narodów. W niektórych krajach arabskich, w Afryce i Polinezji jest drzewem życia, dla starożytnych Greków była symbolem światłości, a dla Rzymian godłem igrzysk. Gałązki palmowe używane były do bukietów w czasie żydowskiego Święta Szałasów.

 

Sylwia Maj

Gazetka 160 – kwiecień 2017

WYDARZENIA


REKLAMA

PARTNERZY



WSPÓŁPRACA



Łączna liczba odwiedzin

Aktualnie on-line: