NA POCZĄTKU BYŁO… JAJKO!

PDFDrukujEmail

Artykuły miesiąca - Nr 160 kwiecień 2017

Самые новые шаблоны Joomla на нашем сайте.
Красивые Шаблоны Joomla 2.5
Игровые шаблоны DLE
Самая быстрая Диета

Wielkanoc bez kolorowych pisanek? To chyba nie do pomyślenia. Jajka od wieków są symbolem tych świąt – a także początku, odradzającej się przyrody i budzącego się nowego życia. Podzielenie się z bliskimi święconym jajkiem ma umacniać więzi i chronić rodzinę przed złymi wpływami z zewnątrz, jak również zapewnić jej nowe siły witalne i zdrowie.

Co było pierwsze – jajko czy kura?

Jajko! Dlaczego? Ponieważ ptaki wyewoluowały z dinozaurów, a te, jak wiadomo, wykluwały się z jaj. A jeśli nie zadowala nas taka odpowiedź na to odwieczne filozoficzne pytanie, zawsze można zacytować satyryka Grzegorza Lewkowicza:

Co było pierwsze – jajko czy kura?

– nikt odpowiedzi nie znał akurat.

W końcu została prawda wykluta…

– kura powstała z żebra koguta.

AB OVO

Zwrotu ab ovo (łac. „od jajka”) używa się w znaczeniu „od samego początku”, a skąd się wziął? Istnieją dwie teorie. Według pierwszej pochodzi on z rzymskiego przysłowia ab ovo ad mala („od jajka do jabłek”), które nawiązywało do zwyczaju zaczynania uczty od jajek, a kończenia na jabłkach. Drugie możliwe źródło powiedzenia odnosi się do jaja zniesionego przez Ledę (zapłodnioną przez przemienionego w łabędzia Zeusa), z którego wykluła się piękna Helena – w tym sensie jajo miałoby być prapoczątkiem wojny trojańskiej.

Można się dziwić obyczajom kulinarnym starożytnych Rzymian, ale jajku od wieków w wielu kulturach przypisywano szczególne znaczenie i moc. Zwyczaj dekorowania jaj był częścią pradawnych wiosennych obrzędów – najstarsze kolorowe, grawerowano strusie jajo znaleziono w Afryce, a jego wiek ocenia się na 60 tys. lat! Natomiast około 5 tys. lat temu w Egipcie, Mezopotamii i na Krecie jajka wiązano ze śmiercią i odrodzeniem, ale także z władzą królewską. Stąd też w grobach możnych Egipcjan i Sumerów powszechnie umieszczano zdobione strusie jaja oraz ich obrazy wyryte w złocie lub srebrze. Kolorowe pisanki pojawiały się również u Persów, Chińczyków i Fenicjan. Zdobienie jajek jest więc tradycją starszą niż chrześcijaństwo, a wspomniane wierzenia i zwyczaje mogły mieć wpływ na wczesnych chrześcijan.

Starożytni filozofowie z kolei widzieli w jajku odzwierciedlenie czterech żywiołów: skorupka miała być ziemią, białko – wodą, żółtko – ogniem, a przestrzeń na zaokrąglonym końcu (między skorupką a jej zawartością) – powietrzem.

SZCZĘŚCIE ZAKLĘTE W JAJKU

Dziś jajka przede wszystkim dodają świętom uroku, ale w przeszłości pełniły wyjątkową funkcję. Wierzono, że mają magiczne działanie, stąd też wykorzystywano je w wielu obrzędach mających przynieść powodzenie i szczęście oraz zapewnić płodność.

Prasłowianie kojarzyli jajka z błyskawicą i słońcem, czyli siłami budzącej się przyrody. Wkładali je zmarłym do trumny, co miało zapewnić im wieczny spokój. Wierzyli, że kolorowe jajko chroni przed nieszczęściem. Zakopane pod nowo wybudowanym domem miało przynieść pomyślność, rzucone w płomień – gasiło pożar, a umieszczone w oknie – chroniło dom przed uderzeniami pioruna.

Według polskich wierzeń ludowych jajko gwarantowało zdrowie zwierząt domowych oraz powodzenie w ich hodowli. Dlatego też kładziono jajka na progu obory, gdy po raz pierwszy w danym roku wyprowadzano bydło w pole. Następnie jajka oddawano biedakom z prośbą o modlitwę. Dzięki tym zabiegom krowy miały dawać dużo mleka, a żeby były tłuste – taczano jajkiem po ich grzbiecie.

Także szczęście domowników wiązano z na poły magicznymi obrzędami – przy budowie domu w każdy narożnik kładziono kolorową pisankę „na szczęście” oraz żeby ochronić domostwo przed złymi mocami. Jajka dodawano również do zaprawy wapiennej, co miało „scementować” powodzenie i przynieść pomyślność mieszkańcom.

PISANKI, KRASZANKI, JAJKA MALOWANE…

Pisanki były kiedyś ulubionym podarunkiem wielkanocnym. Ofiarowywano je w dowód przyjaźni najbliższym i przyjaciołom. Podarowanie pięknie ozdobionego jajka było wyrazem dobrych życzeń i serdecznych uczuć. W lany poniedziałek młode dziewczyny ofiarowywały swoim ulubionym chłopakom pisanki, chcąc w ten sposób wykupić się od oblewania wodą (zwyczaj ten przetrwał w wielu miejscach Polski do dziś, zwłaszcza na wsiach). Natomiast skorupki poświęconych jajek panny dodawały do wody, w której się myły, wierząc, że zachowają w ten sposób na długo zdrowie i urodę.

Tradycja uznawania jajka za symbol Wielkanocy przywędrowała do nas z Niemiec, gdzie jego spożycie oznaczało dawniej koniec kościelnego zakazu jedzenia jaj w czasie Wielkiego Postu. Przyjmuje się tradycyjnie, że wzorki i ornamenty charakterystyczne są dla pisanek, kraszanki natomiast to jajka malowane lub barwione gładko, na jeden kolor.

Zdobienie jajek ma wielowiekową tradycję. Malowane na nich znaki wróżyły dawniej pomyślność albo odstraszały zło. W poszczególnych regionach Polski wypracowano różne techniki takiego ozdabiania. Na Kurpiach, w rejonie Puszczy Białej, wydmuszki z jaj okleja się kolorową włóczką i sitowiem. Łowiczanki z kolei oklejają wydmuszki wycinankami z kolorowego papieru. Pisanka białostocka powstaje w wyniku nanoszenia na skorupkę wosku za pomocą szpilki wbitej w patyczek. Na ufarbowanej pisance opolskiej bardzo precyzyjne wzory wydrapuje się nożykiem. W wielu miejscach kraju do dziś pokrywa się jajka ornamentami nakreślonymi woskiem, a następnie barwi się je w wywarze z kory dębu lub olchy (na czarno), z pędów młodego żyta (na zielono) lub łupin cebuli (na kolor rdzawozłoty).

JAJKO NA ZDROWIE

Nasi przodkowie nie mylili się w jednym: jajka naprawdę mają pozytywne (choć niekoniecznie magiczne) działanie. Przede wszystkim są bardzo sycące, a ponieważ zawierają dużo żelaza (1,89 mg na 100 g w gotowanym jajku), pomagają zapobiegać anemii. Poza tym wzmacniają system odpornościowy (zawierają witaminy A, B12 i selen), a dzięki wysokiej zawartości choliny (która jest budulcem neuronów i komórek glejowych w mózgu) pobudzają układ nerwowy, poprawiają pamięć, wzmagają koncentrację, a także zmniejszają ryzyko chorób serca. Trzeba też pamiętać, że jajka dostarczają wysokowartościowego białka, a przez to wzmacniają mięśnie. Z kolei zawarta w nich witamina D, niezbędna do prawidłowego przyswajania wapnia, przyczynia się do wzmocnienia kości i zębów. Warto dodać, że składniki odżywcze jajek zapobiegają niektórym wadom wrodzonym, np. rozszczepowi kręgosłupa. Jajka mają też zaletę „kosmetyczną” – wiele osób twierdzi, że po wzbogaceniu w nie diety poprawił się ich stan włosów i skóry. Jednak jajka mają złą sławę – mówi się, że podnoszą poziom cholesterolu. Ale to nieprawda. Owszem, mają dużo cholesterolu, ale głównie tzw. dobrego, który nie szkodzi. A dzięki zawartej w nich lecytynie, która wspomaga rozkład tłuszczu, lepiej się uczymy i jesteśmy spokojniejsi.

Ciekawostki

  • Jaja kojarzą nam się głównie z kurami, tymczasem… istnieje aż 10 tys. różnorodnych rodzajów jaj – tyle, ile gatunków ptaków.

  • Mamutaki, zwane też ptakami-słoniami lub strusiami madagaskarskimi, były prawdziwymi rekordzistami, jeśli chodzi o wielkość jaj. Ich wymiary dochodziły do 34 cm długości i 1 m obwodu oraz do 10 kg wagi (to mniej więcej tyle, co 5 lub 6 jaj strusia afrykańskiego lub około 160 jaj kurzych!). Trudno się dziwić, skoro te największe znane nieloty same mierzyły 3 m i ważyły około 500 kg. Niestety wyginęły – prawdopodobnie w XVII w., i to z winy ludzi, dla których były łakomym kąskiem. Zachowały się po nich tylko szkielety i resztki jaj…

  • Najstarsze pisanki odnalezione na ziemiach polskich pochodzą z końca X w. Odkryto je w pozostałościach grodu słowiańskiego na Opolszczyźnie. Użyte do ich zdobienia techniki są praktykowane do dziś: wzór narysowano roztopionym woskiem, po czym włożono je do barwnika (łupin cebuli lub ochry), dzięki czemu uzyskano brunatnoczerwony kolor.

FAKTY I MITY

  • Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca spożywanie do 10 jaj tygodniowo, ale trzeba pamiętać, że wlicza się tutaj także jajka znajdujące się we wszystkich daniach, które spożywamy.
  • Jajek nie trzeba przechowywać w lodówce, a już na pewno nie powinno się ich ustawiać na jej drzwiach, ponieważ przy każdym otwieraniu zmienia się temperatura lodówki, a to ma na jajka zły wpływ.
  • W zależności od własnych upodobań można gotować jajka na miękko (od 3 do 5 minut) lub na twardo, ale lepiej nie dłużej niż 10 minut, ponieważ tracą wtedy wartości odżywcze. Żeby podczas gotowania nie pękły, powinny mieć temperaturę pokojową. Wkładajmy je do zimnej wody, tak by były całkowicie zanurzone.
  • Jajka z hodowli ekologicznej czy klatkowej? Cyfry 0, 1, 2 i 3 wewnątrz opakowania oznaczają metodę chowu kur. Jajka ekologiczne są oznaczone symbolem 0, te z wolnego chowu mają numer 1, z chowu ściółkowego – 2, a z chowu klatkowego – 3. Jeśli więc kupujemy jajka z numerem 0, mamy pewność, że kury biegały wolno, a jeśli wybieramy „trójki”, musimy się liczyć z tym, że kury całe życie spędzają w klatkach. Jest jednak i druga strona medalu. Kury wolno biegające zawsze mogą się zetknąć z odchodami dzikich ptaków, przenoszących choroby, natomiast te klatkowe – nigdy.
  • Które jajka są lepsze – białe czy brązowe? Okazuje się, że ich kolor jest związany wyłącznie z barwą upierzenia kur i nie ma nic wspólnego z wartościami odżywczymi. Ale jak wiadomo, do farbowania lepsze są te białe, stąd ich „wysyp” w sklepach przed Wielkanocą.

 

Halina Szołtysik

Gazetka 160 – kwiecień 2017

WYDARZENIA


REKLAMA

PARTNERZY



WSPÓŁPRACA



Łączna liczba odwiedzin

Aktualnie on-line: