Polskie dzieci w Belgii rosną w świecie kilku języków naraz – w domu używają polskiego i często jeszcze innego języka drugiego rodzica, w szkole – francuskiego lub niderlandzkiego, a z angielskim stykają się w bajkach lub grach w internecie… Jak pomóc im czuć się pewnie w tej mozaice? Temu właśnie służy projekt „Wspierajmy wielojęzyczność polskich dzieci w Belgii”, zapoczątkowany w 2024 r. przez stowarzyszenie Brukselski Klub Polek (BeKaP).

W ramach projektu odbywają się w Belgii warsztaty eksperckie dla polonijnych rodziców i pedagogów. Celem jest przekazanie najnowszej wiedzy i dobrych praktyk w temacie wielojęzyczności. W 2025 r. projekt uzyskał także dofinasowanie ze środków Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą i jest realizowany we współpracy z Ambasadą RP w Brukseli. Pierwsze spotkania dla rodziców w szkołach w Brukseli i Leuven odbędą się 11 październik. 

O tym, dlaczego wielojęzyczność to nie tylko wyzwanie, ale i ogromny dar, rozmawiamy z Anną Jachim, coachem dwujęzycznego wychowania i autorką bloga Bilingual kid, zaproszoną do tegorocznej edycji. 

Na czym polega pani praca coacha dwu- i wielojęzycznego wychowania?

Wspieram rodziców w przekazywaniu dzieciom języków mniejszościowych i w budowaniu więzi z kulturą rodzica. Pracuję po polsku i po francusku, z rodzinami w różnych kontekstach językowych. Rodzice mieszkający za granicą często czują się zagubieni, kiedy rozwój języka rodzinnego u dzieci nie odbywa się tak, jak sobie wyobrażali. Dziecko nie odpowiada po polsku, odpowiada mało albo nawet odrzuca język. Dostępne książki o dwujęzyczności są dość ogólne, a rodzic potrzebuje konkretnych odpowiedzi i wskazówek, czyli indywidualnego podejścia dostosowanego do kontekstu rodziny. 
Jak to się odbywa w praktyce? Proponuję rodzicom indywidualny program wsparcia z sesjami online. Dziecko nie uczestniczy w tych spotkaniach – skupiam się na rodzicu, jego trudnościach i wyzwaniach. Program obejmuje sześć poziomów językowych i około stu propozycji zajęć, które rodzic może realizować z dzieckiem w zakresie języka i kultury oraz wzmacniania wzajemnej relacji, która jest tutaj kluczowa. Zajęcia dostosowuję do znajomości języka przez dziecko, do jego osobowości i kontekstu językowego rodziny. Jeśli rodzic korzysta z moich propozycji, efekty widoczne są dość szybko.
Każdy zainteresowany rodzic bierze udział w bezpłatnej rozmowie online, żeby sprawdzić, czy moja metoda jest dla niego odpowiednia.
Prowadzę też pojedyncze konsultacje dla rodziców z konkretnym pytaniem – w jaki sposób ustalić strategię językową, zanim pojawi się dziecko, albo jak wspierać język większościowy, kiedy oboje rodziców są Polakami. 
Na mojej stronie https://bilingual-kid.com  dostępny jest uniwersalny „Poradnik dla wielojęzycznych rodzin”, prezentujący moją metodę.

Z jakimi trudnościami mierzą się zwykle rodzice, którzy zwracają się do pani o poradę?

Najczęściej zgłaszają się do mnie rodzice, których dzieci rozumieją język mniejszościowy, ale niewiele w nim mówią. Rozwijają one dwujęzyczność receptywną (bierną, pasywną). Dziecko odpowiada w języku kraju zamieszkania, nawet jeśli rozumie rodzica. 
Zdarza się także, że dzieci nie znają jeszcze języka rodzica, a rodzic nie wie, od czego zacząć przekazywanie go. Wprowadzamy wtedy język krok po kroku, zawsze uwzględniając emocje i potrzeby dziecka.
Pojawiające się sukcesy pokazują, że codzienna praktyka działa, np. dziecko zaczyna wtrącać słowa po polsku podczas zabawy, chętniej odzywa się podczas rozmów z dziadkami. Język zaczyna w domu naprawdę żyć.

Jakie widzi pani korzyści dwu- i wielojęzycznego wychowania?

Jest ich wiele, ale trzy wydają się kluczowe. (O innych opowiem dokładniej podczas warsztatów). Po pierwsze, język jest nośnikiem emocji – inaczej przekazujemy emocje i uczucia w każdym z języków. Relacja z dzieckiem jest inna, kiedy każdy mówi w swoim języku, niż kiedy oboje mówią w ojczystym języku rodzica. W rodzicielstwie odwołujemy się bowiem do naszego dzieciństwa – spędzonego w języku polskim.
Po drugie, język kształtuje tożsamość dziecka: pozwala mu poznać korzenie i historię rodziny oraz poczuć przynależność do kultury rodzica.
Po trzecie, język otwiera drzwi do kultury, która rozwija wrażliwość, światopogląd i życie intelektualne dziecka. Dzieci, które regularnie poznają polskie książki lub śpiewają polskie piosenki, szybciej uczą się nie tylko słów, ale i zwyczajów czy wartości rodzinnych. 
Dwujęzyczność to więc nie tylko umiejętność porozumiewania się, ale też budowanie głębszych więzi i szerzenie perspektyw kulturowych.

Dlaczego tak ważne jest, by wspierać język mniejszościowy? Czy szkoła polska wystarczy, by dziecko opanowało język?

Język rodzinny pozwala dziecku kontaktować się z dziadkami i innymi członkami rodziny, poznawać kulturę rodzica oraz zrozumieć, skąd pochodzi. Szkoła polska może wspierać naukę pisania, czytania czy historii i geografii, ale kilka godzin w tygodniu nie zastąpi codziennego aktywnego kontaktu z językiem. Jedynie rodzic może skutecznie przekazać język mniejszościowy dzięki codziennym rozmowom, wspólnym zabawom, znaczeniu relacji i jego własnej motywacji. Rodzice często opowiadają mi, że dzieci zaczynają spontanicznie używać polskich zwrotów podczas wspólnych zabaw. To pokazuje, że język staje się częścią życia, a nie tylko przedmiotem nauki.

Czego będzie można dowiedzieć się na spotkaniu z panią?

Omówimy korzyści dwujęzyczności, konsekwencje braku języka rodzinnego oraz warunki sukcesu dwujęzycznego wychowania. To będzie główna część warsztatu, bo dostarczy rodzicom konkretnych wskazówek, jakich środków używać do przekazywania języka polskiego. Będzie też czas na wymianę doświadczeń – rodzice podzielą się swoimi praktykami i wspólnie poszukamy rozwiązań dla codziennych wyzwań. Przewiduję także sesję pytań, aby każdy mógł uzyskać wskazówki dostosowane do własnej sytuacji. Warto wziąć udział w warsztacie, bo da on inne spojrzenie na tę tematykę oraz dodatkową motywację. Rodzice wyjdą z konkretnymi pomysłami, jak wzmacniać język mniejszościowy na co dzień, oraz z poczuciem, że nie są sami – w razie potrzeby mogą liczyć na pomoc.

rozmawiała Urszula Sadłowska
z Brukselskiego Klubu Polek