Przy pomocy tego angielskiego zwrotu (pol. Obudź się, posprzątaj) w Belgii zachęca się mieszkańców do większej świadomości w zakresie dbania o czystość i estetykę – miast, parków, ulic czy plaż. Szczególnie chodzi o samą Brukselę, która zmaga się z problemem dzikich wysypisk śmieci. W Belgii system segregacji odpadów jest bardzo efektywny, ponieważ zbiera się i odzyskuje praktycznie wszystkie odpady. Jednak zasady segregacji śmieci różnią się w zależności od regionu, za co odpowiadają lokalne agencje komunalne. 

ZAGRACENIE PRZESTRZENI

Dlaczego państwa i miasta tak w Europie, jak i na całym świecie zmagają się z plagą śmieci? I dlaczego trzeba ludzi edukować w temacie recyclingu? Coraz większy dostęp do różnorodnych dóbr konsumpcyjnych przekłada się na produkowanie śmieci i odpadów. Ale też – wzmaga kupowanie zupełnie niepotrzebnych rzeczy i ich gromadzenie we własnym domu. 

Według najnowszych badań z 2025 r. najbardziej zagracone mieszkania w Europie znajdują się w Szwecji, a tuż za nią plasują się: Holandia, Niemcy i Austria. Wydaje się to dość zaskakujące, gdyż te właśnie kraje kojarzą się z porządkiem i minimalizmem. Dlaczego więc mają tak wysokie miejsce w rankingu? Wszystko za sprawą wydatków na przedmioty codziennego użytku. Właśnie ze względu na ogrom przedmiotów, które gromadzą w swoich domach mieszkańcy, Szwecja została liderem klasyfikacji. Dostatek przełożył się na konsumpcję dóbr materialnych – im kraj bogatszy, tym poszczególni ludzie kupują więcej przedmiotów, a to z kolei wpływa na zagracanie przestrzeni. Holendrzy wydają aż 17,2 proc. domowego budżetu na meble i przedmioty służące do rekreacji i wypoczynku. Podobnie Niemcy i Austriacy – także mają dużą skłonność do gromadzenia mebli i gadżetów związanych z wyposażeniem mieszkań. 

„Zagracone” są też mieszkania w takich krajach jak Łotwa czy Rumunia. Tam jednak problem nadmiaru rzeczy wynika z niewielkiej przestrzeni życiowej – w małych mieszkaniach każdy dodatkowy przedmiot sprawia wrażenie chaosu. Z inną przypadłością mamy do czynienia w Wielkiej Brytanii. Szacuje się, że około 1,2 mln mieszkańców zmaga się tam z zaburzeniem zbieractwa. Co ciekawe, krajem o najmniej zagraconych domach są Włochy, a tuż za nimi plasują się Cypr i Malta. Coraz więcej więc kupujemy, ale i wyrzucamy.

SYSTEM ZALEŻNY OD REGIONU

Każdy, kto odwiedzi Brukselę, na pewno zwróci uwagę na wystawiane na ulicach worki lub kontenery w różnych kolorach. W Brukseli, za którą odpowiada agencja Bruxelles-Propreté, tak właśnie wygląda zbieranie śmieci. Jest to przejrzysty system segregacji, w którym konkretne kolory worków na śmieci przypisane są do określonej frakcji odpadów. I tak worek koloru niebieskiego zawiera opakowania plastikowe, metalowe i kartony po napojach (PMD). W żółtym znajduje się papier i karton. Pomarańczowy to odpady spożywcze (bioodpady) – ich segregacja jest obowiązkowa w celu zmniejszenia wagi odpadów zmieszanych, które wrzuca się do worka białego. No i kolor zielony na odpady ogrodowe. Obowiązuje rygorystyczny harmonogram odbioru śmieci: w wyznaczone dni i godziny należy wystawić worki lub kontenery w odpowiednim kolorze. Za błędy w segregacji lub wystawienie worków w złym terminie grożą mandaty. 

We Flandrii gospodarką odpadami zarządza OVAM. Oprócz standardowych frakcji, takich jak niebieskie worki PMD, Flandria mocno promuje domowe kompostowanie oraz system „Pay-As-You-Throw” (‘płać za tyle, ile wyrzucasz’), gdzie opłaty zależą od wagi lub objętości odpadów zmieszanych. Wiele gmin stosuje twarde pojemniki z chipami zamiast worków, co pozwala na precyzyjne monitorowanie produkcji śmieci przez każde gospodarstwo domowe. To wszystko sprawia, że Flandria jest uważana za lidera recyclingu na terenie Europy. 

W Walonii nadzór nad systemem sprawuje SPW Environnement, a operacyjnie zajmują się tym związki międzygminne (np. Intradel czy Tibi). Walonia wyróżnia się gęstą siecią nowoczesnych parków recyklingu (Recyparcs), do których mieszkańcy muszą osobiście dostarczać odpady wielkogabarytowe, niebezpieczne i
 budowlane. W wielu walońskich gminach system opłat również opiera się na zasadzie proporcjonalności, co ma motywować obywateli do maksymalnego ograniczania odpadów resztkowych na rzecz recyklingu i biomasy.

JAK TO WYGLĄDA W BRUKSELI

W Belgii, a szczególnie w Brukseli, pozbywanie się odpadów wielkogabarytowych (np. mebli, materaców, dużego sprzętu AGD) jest ściśle uregulowane. Istnieje kilka opcji – bezpłatnych lub płatnych. Najpopularniejszym sposobem jest samodzielne dostarczenie odpadów do regionalnych lub lokalnych punktów zbiórki: Recypark. Mieszkańcy Regionu Stołecznego Brukseli mogą bezpłatnie oddać od 2 m³ do 3 m³ odpadów rocznie w zaleznosci od parku. Przy wjeździe należy okazać dokument tożsamości potwierdzający zamieszkanie w danym regionie. Co można przywieźć? Meble i wyposażenie wnętrz – stoły, materace, fotele, dywany. Także lodówki, lampy, odkurzacze czy pralki. Należy pamiętać, by opróżnić lodówkę z jedzenia, frytkownicę – z oleju; wykręcić żarówki, wyjąć baterie. Oddać można też metalowe okiennice, rynny, rury oraz wiele innych rzeczy. 

Odpady muszą być wstępnie posortowane: oddzielnie i do innych kontenerów wrzuca się przedmioty drewniane, metalowe, sprzęt AGD czy odpady budowlane. Pracownicy Recyparków chętnie pomogą i odpowiedzą na nasze pytania oraz rozwieją wątpliwości związane z segregacją odpadów. 

Możliwa jest też usługa odbioru odpadów o wielkich gabarytach bezpośrednio spod domu, tzw. odbiór domowy. Jednak trzeba pamiętać, że tylko pierwsze 3 m³ w roku kalendarzowym są zazwyczaj bezpłatne dla mieszkańców Brukseli i tylko pod warunkiem wcześniejszego umówienia wizyty. Można to zrobić telefonicznie 0800/ 981.81.

FRONTEM DO MIESZKAŃCÓW

Kolejną propozycją dla mieszkańców Brukseli związaną z pomocą w pozbywaniu się dużych odpadów są akcje sezonowe i Recypark Mobile. Bruksela organizuje dwa razy w roku (wiosną i jesienią) wielkie zbiórki odpadów wielkogabarytowych w poszczególnych dzielnicach. O tym, jak bardzo potrzebne są takie akcje, niech świadczy fakt, że wiosną zebrano w ten sposób 425 ton odpadów. Odpadów, które nie zostały porzucone w przestrzeni miejskiej ani wywiezione do lasu i tam pozostawione. Nie stały się problemem dla mieszkańców czy środowiska naturalnego. 

Dodatkowo w określone dni na place w poszczególnych dzielnicach Brukseli wjeżdżają kontenery, tzw. Recypark Mobile, do których mieszkańcy mogą przynieść przedmioty bez konieczności wyprawy do stałego punktu Recypark. Informacje o tym, kiedy i gdzie są organizowane takie akcje, można znaleźć na stronie internetowej swojej dzielnicy.

Co roku we wrześniu organizowany jest też Brussels Clean Festival, promujący czystość miejską. To bezpłatne wydarzenie skierowane do rodzin, które ma edukować mieszkańców w temacie segregacji śmieci i zachowania czystości miasta – poprzez warsztaty, pokazy sprzętu służb porządkowych, a także możliwość włączenia się w akcję sprzątania świata. 

W CAŁEJ BELGII

Zużyte sprzęty AGD i RTV (lodówki, pralki, komputery) można oddać bezpłatnie w sklepach przy zakupie nowego urządzenia, w punktach zwanych Recupel lub też w Recyparkach. Od 1 stycznia 2025 r. obowiązują nowe przepisy nakazujące ścisłą segregację tekstyliów – czyste i suche ubrania muszą trafiać do specjalnych pojemników lub punktów recyklingu, a nie do białych worków. Można je zostawiać w punktach Recypark, w sklepach z odzieżą używaną lub w specjalnych kontenerach na tekstylia. Odzież lub drobne przedmioty codziennego użytku można oddać do sklepów takich jak Les Petits Riens lub do innych punktów zrzeszonych w sieci Ressources, które promują gospodarkę obiegu zamkniętego. W październiku 2025 roku na terenie Belgii wdrożono system kaucyjny na butelki plastikowe, szklane oraz puszki, co ułatwia skuteczniejsze zbieranie i przetwarzanie tych materiałów.

NIELEGALNE WYSYPISKA

W wielu dzielnicach w Brukseli zredukowano częstotliwość odbioru odpadów zmieszanych (worki białe) do jednego razu w tygodniu, co ma motywować mieszkańców do lepszego sortowania odpadów do worków kolorowych (odbieranych regularnie). Za brak segregacji grożą grzywny (standardowo ok. 75 euro), co stanowi prawną zachętę do przestrzegania zasad. Mieszkańcy mogą korzystać z aplikacji takich jak Fix My Street, aby zgłaszać problemy związane z porzuconymi śmieciami w przestrzeni publicznej lub korzystać z porad, jak lepiej zarządzać domowym recyklingiem. Pozostawianie śmieci, w tym wielkogabarytowych, na ulicy poza wyznaczonymi terminami jest traktowane jako nielegalne składowanie odpadów. W 2025 r. służby w Brukseli nałożyły setki mandatów (do 250 euro) za takie wykroczenia. 

Bruksela, jako gęsto zaludniony region miejski, zmaga się niestety z problemem tzw. „turystyki śmieciowej”: osoby spoza miasta podrzucają odpady ze względu na różnice w opłatach, co w 2025 r. skutkowało zaostrzonymi kontrolami i karami. Miasto dąży do realizacji ambitnego celu 60% recyklingu odpadów domowych do 2030 roku.

Wszystkie te zasady i akcje mają jeden cel – sprawić, by mieszkańcy Belgii, a zwłaszcza Brukseli, segregowali śmieci w jak najbardziej efektywny i odpowiedzialny sposób. Aby odzyskiwać i powtórnie przetwarzać surowce takie jak papier, plastik czy szkło. Aby produkować energię z odpadów, których nie da się przetworzyć, lub z odpadów organicznych. Wreszcie – aby wszystkim żyło się lepiej w czystym środowisku i czystej miejskiej przestrzeni, wolnej od poniewierających się czy porzuconych śmieci. 

Szczegółowe i aktualne informacje związane z recyclingiem dostępne na: 
www.arp-gan.be  (Bruxelles-Propreté, informacje także po polsku)
https://ovam.vlaanderen.be 
https://environnement.wallonie.be 
https://fixmystreet.brussels 
www.recupel.be 

Sylwia Maj