Zmiany w polskiej ortografii 2026

1 stycznia 2026 r. weszło w życie 11 zmian w zasadach pisowni dotyczących łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów oraz stosowania wielkiej litery, opracowanych przez Radę Języka Polskiego. Nowe reguły mają być bardziej intuicyjne; ich celem jest uproszczenie i ujednolicenie zasad ortograficznych. Badacze wzięli pod uwagę współczesne teksty, tak aby zmiany odzwierciedlały rzeczywiste nawyki językowe Polaków. – Chodzi o to, żeby człowiek nie musiał się zastanawiać, co jest imiesłowem, przymiotnikiem czy partykułą. Ta wiedza nie powinna być konieczna, by poprawnie pisać – wyjaśniła przewodnicząca Rady Języka Polskiego, prof. Katarzyna Kłosińska.

RADA JĘZYKA POLSKIEGO

Rada Języka Polskiego to jedyny podmiot, który może zmieniać zasady ortograficzne w Polsce. Składa się nie tylko z językoznawców, literaturoznawców i pisarzy, ale też z adwokatów, lekarzy i informatyków. Istnieje przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Choć zmiany w polskiej ortografii obowiązują od 1 stycznia br., to zostały ogłoszone już w maju 2024 r. Aby je spopularyzować i dotrzeć do jak największej liczby osób, RJP prowadzi kampanię informacyjną pod hasłem „Zmiany w pisowni – mniej wątpliwości, więcej pewności”. 

WIELKA LITERA W NOWYM WYDANIU

Każdy uczył się w szkole, że wielką literą piszemy nazwy mieszkańców kontynentów, krajów i regionów. Dlaczego jednak do tej pory ta sama zasada nie obowiązywała w przypadku nazw mieszkańców miast, wsi i osiedli? Pisaliśmy więc wielką Europejczyk, Polak, Małopolanin, ale małą – krakowianin czy mokotowianin. Teraz ujednolicono zasadę: a zatem Krakowianin czy Mokotowianin piszemy już wielką literą. 

Zmieni się trochę pisownia nazw w przestrzeni publicznej. Od teraz nazwy typu Park Kościuszki, Plac Zbawiciela, Zamek Książ, Kościół Mariacki, Most Poniatowskiego, Cmentarz Rakowicki będziemy zapisywać w całości wielką literą – do tej pory w tych nazwach pierwszy wyraz pisaliśmy małą literą (park, plac, zamek, kościół, most, cmentarz, aleja itp.), bo nie był traktowany jako część nazwy własnej. Jedynym wyjątkiem pozostanie zapisywanie nazw ulic. Tutaj nadal wyraz „ulica” pisać będziemy małą literą, czyli: Mieszkam na ulicy Kwiatowej. Ale uwaga! „Aleja” zapiszemy wielką literą: Mieszkam na Alei Mickiewicza. 

Także nazwy lokali gastronomicznych i usługowych będą pisane w całości wielką literą (oprócz przyimków i spójników wchodzących w skład danej nazwy). Tak więc napiszemy od teraz: Stołuję się w Restauracji pod Żaglami oraz: Wybieram się na premierę do Teatru Wielkiego.

NIEMIŁY, NIEMILSZY, NIENAJMILSZY

Zaprzeczone przymiotniki oraz przysłówki pochodzące od przymiotników miały dotychczas pisownię zależną od stopnia. W stopniu równym pisaliśmy łącznie: niemiły i niemiło, ale w stopniu wyższym i najwyższym rozdzielnie: nie milszy i nie milej oraz nie najmilszy i nie najmilej. Teraz nastąpiło ujednolicenie tej zasady i we wszystkich stopniach napiszemy nie łącznie z przymiotnikiem i przysłówkiem odprzymiotnikowym, a więc poprawny zapis to: niemiły, niemilszy i nienajmilszy oraz niemiło, niemilej, nienajmilej. 

Być może kogoś taki zapis kłuje w oczy. Program Word nadal podkreśla go na czerwono i automatycznie oddziela nie w stopniu wyższym i najwyższym. Wszyscy jednak – nauczyciele, uczniowie, pisarze, dziennikarze oraz każdy Polak i Polka muszą zmienić swoje ortograficzne przyzwyczajenia i zacząć pisać w ten właśnie sposób. 

OKRES PRZEJŚCIOWY NA EGZAMINACH

Największe wyzwanie zmiany w ortografii stanowią dla szkół, bo nauczyciele wszystkich przedmiotów (nie tylko poloniści), aby nauczyć uczniów nowych zasad, sami muszą najpierw dobrze je poznać i odzwyczaić się od starych reguł. Zmianie muszą ulec słowniki, podręczniki oraz zeszyty ćwiczeń. Trzeba będzie poświęcić wiele godzin lekcyjnych na zapoznanie z nowymi zasadami oraz ich utrwalenie. 

Z tego też powodu w latach 2026–2030 na egzaminach zewnętrznych, czyli ósmoklasisty i na maturze, obowiązywał będzie okres przejściowy: akceptowane będą obie wersje pisowni, a więc dotychczasowa i nowa. Należy jednak stosować je konsekwentnie, bez mieszania starych i nowych zasad w jednym tekście. Dopiero od 2031 r. trzeba będzie pisać wyłącznie według nowych reguł.


Oczywiście zmian jest więcej, ale nie bardzo dużo. Nie zmieniono reguł pisowni wyrazów z ó, rz czy ch. Nadal musimy więc uczyć się zasad, wymian i wyjątków. Natomiast uproszczono i ujednolicono pewne obszary polskiej pisowni, które wymagały od piszącego zbyt specjalistycznej wiedzy lub drobiazgowej analizy znaczeniowej słów i fraz. Oby więc zmiany przyczyniły się do zmniejszenia liczby błędów ortograficznych, bo taki jest ich cel.

Pełny wykaz zmian wraz z przykładami i wyjaśnieniami znajduje się na stronie https://rjp.pan.pl/zmiany-pisowni-2026-3/, gdzie można też bezpłatnie pobrać publikację: Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026.


Sylwia Maj