Wakacje kojarzą się z beztroskim czasem, podczas którego nic złego nie może się wydarzyć. Niestety tak nie jest. Czujność powinniśmy zachować nawet podczas słodkiego dolce far niente. Nagła utrata przytomności lub udar mózgu stanowią realne zagrożenie. Ważne, aby nie wpaść w panikę lub odrętwienie, tylko wiedzieć, jak najlepiej zachować się w zaistniałej sytuacji.

Utrata przytomności: algorytm ZUPA

Przyczyn utraty świadomości może być wiele: udar mózgu, zawał serca, porażenie prądem, potrącenie. Ktoś z niewiadomego powodu stracił przytomność, a ty jesteś jedynym świadkiem zdarzenia? Chcesz pomóc, ale ogarnął cię paraliżujący strach? Warto wtedy zastosować tzw. algorytm ZUPA. 

Tego akronimu używa się w ratownictwie i podczas kursów pierwszej pomocy. Określa on kluczowe zasady bezpieczeństwa, które należy wdrożyć w sytuacji zagrożenia. Aby łatwiej było je zapamiętać, sformułowano je w taki sposób, że z pierwszych liter powstał wyraz ZUPA. W stresujących sytuacjach litery te mogą pomóc w przypomnieniu, jakie kolejne kroki należy podjąć, aby w bezpieczny i skuteczny sposób udzielić pomocy.

Z – zatrzymaj się: sprawdź, czy jest bezpiecznie, czy twoje życie lub zdrowie nie będzie zagrożone, gdy podejdziesz do poszkodowanego. Najważniejsza zasada w ratownictwie brzmi: „Dobry ratownik to żywy ratownik”. Aby skutecznie pomóc, nie możesz sam stać się kolejną osobą potrzebującą pomocy.

U – uspokój się: wycisz emocje i na chłodno oceń sytuację. Stresujące sytuacje mogą wpływać na nas paraliżująco, odrętwiająco lub powodować histerię czy panikę. Każdy z nas reaguje inaczej i każdy ma prawo do własnej reakcji. Jednak emocje nie pomogą w racjonalnym postępowaniu. Postaraj się uspokoić i skupić na działaniu. Pomocne będzie oddychanie po kwadracie (tzw. box breathing). Jest to technika relaksacyjna, w której każda faza oddechu trwa tyle samo. Działa jak reset dla układu nerwowego, natychmiast obniżając poziom stresu i lęku. Technika ta składa się z 4 kroków:
wdech – powoli wdychaj powietrze przez 4 sekundy,
zatrzymanie – wstrzymaj oddech na 4 sekundy,
wydech – wypuszczaj powietrze przez 4 sekundy,
zatrzymanie – zostań na bezdechu przez kolejne 4 sekundy.

P – pomyśl: przeanalizuj, co się stało, oszacuj liczbę poszkodowanych i zastanów się, czego potrzebujesz, aby działać. Oceń dostępne drogi wyjścia i swoje możliwości udzielenia pomocy.

A – adekwatnie reaguj: to pora na działanie i wdrożenie zaplanowanego kroku, czyli wezwanie odpowiednich jednostek ratowniczych, poproszenie o pomoc świadków, udzielenie pomocy poszkodowanym.

Udar mózgu

To nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu. Udar może być niedokrwienny (ok. 80 proc.), krwotoczny (ok. 20 proc.) lub żylny (rzadki). Wysokie temperatury sprzyjają udarom. Z powodu odwodnienia organizmu w zagęszczonej krwi mogą tworzyć się niebezpieczne zakrzepy. Nagłe zmiany temperatur i wahania ciśnienia atmosferycznego obciążają układ krążenia. Przegrzanie organizmu może wywołać udar cieplny, który dodatkowo obciąża serce i może spowodować udar mózgu.

Najbardziej narażone na te czynniki są osoby starsze, z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i chorobami układu krążenia. Warto pamiętać, że ten problem coraz częściej dotyka też młodych ludzi. Wczesne rozpoznanie symptomów zapowiadających udar może wpłynąć na lepsze rokowania, szybsze wyleczenie oraz uniknięcie poważnych powikłań.

Test FAST

W 1998 r. zespół neurologów i ratowników medycznych opracował narzędzie diagnostyczne, które ma szybko ocenić stan pacjenta z podejrzeniem udaru mózgu. Nazwa testu pochodzi od pierwszych liter angielskich wyrazów. Dzięki testowi nawet laik może szybko ocenić sytuację i wezwać pomoc w odpowiednim momencie. Najczęstsze objawy pojawiają się nagle. Aby je rozpoznać, zastosuj międzynarodowy test FAST:

F (face = twarz) – osoba z udarem może mieć niesymetryczną twarz, opadający kącik ust lub problem z uśmiechnięciem się. Przyjrzyj się dokładnie jej twarzy i poproś tę osobę o uśmiechnięcie się.

A (arm = ramię) – poproś o uniesienie obu rąk przed siebie. Zwróć uwagę na to, czy jedna z rąk opada, drży lub czy w ogóle chory może ją podnieść (niedowład lub opadanie ręki).

S (speech = mowa) – zaproponuj powtórzenie prostego zdania. Sprawdź, czy mowa jest niewyraźna, bełkotliwa lub czy dana osoba ma trudność ze zrozumieniem twoich słów.

T (time = czas) – jeśli zaobserwujesz jeden z powyższych objawów, bezzwłocznie wezwij pomoc medyczną (112).

W neurologii obowiązuje główna zasada: „czas to mózg”. Każde 15 minut szybszego podania leków w szpitalu ratuje komórki nerwowe, zmniejsza ryzyko śmierci o 5 proc. i zwiększa szanse na pełną sprawność. 


Każda sytuacja jest inna i nie można wyćwiczyć wszystkich ewentualnych zdarzeń na kursach z bezpieczeństwa czy ratownictwa. Ważne, by zapamiętać podstawowe ramy działania, które, mimo ogromnego stresu, zostaną w tzw. pamięci nawykowej i pomogą w odpowiednim działaniu.

Anna Kata

112 
NUMER 
ALARMOWY 
W EUROPIE