Prawo w Polsce
Rok 2026 to czas jednej z najbardziej radykalnych reform prawa obowiązującego na polskich drogach w ostatnich latach. Pod hasłem zwiększenia poziomu bezpieczeństwa na drogach 27 listopada 2025 r. podpisano ustawę o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, która znacząco zwiększa opresyjność rozwiązań prawnych. Liczba nowości oraz ich przełomowość nakazują wnikliwe prześledzenie rzeczywistości, w której kierowcy jeżdżący po polskich drogach będą musieli się odnaleźć.
Jak wskazuje uzasadnienie do projektu ustawy, za jeden z celów nowelizacji szeregu regulacji prawnych uznano ograniczenie skali ryzykownych zachowań kierowców na drodze. I tak, w drodze ustawy z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, dodano nową przesłankę zatrzymania prawa jazdy. W myśl nowego art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym policjant zatrzyma wydane w kraju prawo jazdy za pokwitowaniem, jeżeli kierowca pojazdu przekroczy prędkość dopuszczalną o więcej niż 50 km/h zarówno na obszarze zabudowanym, jak i poza nim, lecz co do drugiego z przypadków przepisy precyzują, że chodzi wyłącznie o przekroczenie prędkości na drodze jednojezdniowej dwukierunkowej. Dotychczas obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne w ogóle nie odnosiły się do obszaru niezabudowanego, a już od 3 marca 2026 r. narażeni na zatrzymanie prawa jazdy w wyniku przekroczenia prędkości o co najmniej 51 km/h będą również ci, którzy poruszają się poza obszarem zabudowanym. Powyższe ma zastosowanie także do kierowców, którym prawo jazdy wydało państwo inne niż Polska.
Według danych Komendy Głównej Policji w 2023 r. odnotowano 16 692 wypadki właśnie na drogach jednojezdniowych dwukierunkowych, co stanowi 79,7 proc. wszystkich wypadków w Polsce – na drogach tych zginęło aż 87 proc. wszystkich ofiar śmiertelnych wypadków w Polsce, z kolei ranni na tych drogach stanowią ok. 79,5% wszystkich poszkodowanych w wypadkach. Co prawda do większości wypadków doszło w obszarze zabudowanym, lecz na wysoką liczbę ofiar śmiertelnych znacznie większy wpływ miały wypadki spoza obszaru zabudowanego – człowiek zginął w co piątym z nich, podczas gdy w obszarze zabudowanym w co dwudziestym. Jak wynika dalej z uzasadnienia do projektu ustawy, powyższe dane, a tym samym zasadność wprowadzonych zmian, potwierdził rok 2024. Nowelizacja przepisów celuje więc w spadek liczby wypadków drogowych oraz liczby ich ofiar.
Innym z najważniejszych rozwiązań przedmiotowej nowelizacji jest karanie cofnięciem uprawnień osoby, która kierowała pojazdem pomimo zatrzymanego prawa jazdy. Do tej pory na podstawie art. 102 ust. 1d ustawy o kierujących pojazdami względem osoby, która kierowała pojazdem silnikowym bez uprawnień (wydano wobec niej decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy na 3 miesiące albo zatrzymano prawo jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lub 2a albo art. 135a ust. 1 pkt 2 lub 2a ustawy Prawo o ruchu drogowym), jedynie przedłużano okres, na który zatrzymano prawo jazdy, do 6 miesięcy. Ze względu na treść art. 180a k.k., który stanowi o odpowiedzialności karnej osoby, która prowadziła pojazd mechaniczny, nie stosując się do wydanej wobec niej decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, uznano za zasadne, aby osoba, która kierowała pojazdem pomimo zatrzymania prawa jazdy karana była cofnięciem uprawnień. W myśl treści uzasadnienia do projektu, zwyczajne przedłużenie okresu, na jaki zatrzymano prawo jazdy, jest sprzeczne z zasadami bezpieczeństwa ruchu drogowego, według których osoby kierujące pojazdem bez stosownych uprawnień powinny podlegać surowemu ukaraniu. W wyniku tak przeprowadzonej analizy dotychczasowego stanu prawnego już od 3 marca 2026 r. starosta cofnie uprawnienia do kierowania pojazdami na okres 5 lat, jeżeli dana osoba kierowała pojazdem pomimo zatrzymanego prawa jazdy. Upływ tego terminu nie oznacza jednak automatycznego odzyskania uprawnień. Otrzymanie prawa jazdy musi zostać poprzedzone ponownym spełnieniem wszystkich wymagań stawianych osobie, która po raz pierwszy ubiega się o przyznanie prawa jazdy. Powyższe rozwiązanie ma wyeliminować z ruchu drogowego tych, którzy wykazują rażące lekceważenie dla porządku prawnego i bezpieczeństwa publicznego.
Zmiany prawne przyjęte w drodze przedmiotowej ustawy z 17 października 2025 r. są przejawem działań dążących do zwiększenia bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wprowadzenie restrykcyjnych mechanizmów dyscyplinujących kierowców ma zminimalizować ryzyko grożące z ich strony na drodze, a tym samym obniżyć wskaźniki wypadkowości w Polsce. Powyższa ustawa i omówione rozwiązania w niej przyjęte nie są jednak ostatnim krokiem w kierunku realizacji tych zamiarów.
Agnieszka Hajdukiewicz
radca prawny
tel.: 0048 504 078 866
www.kancelariahajdukiewicz.com
